و همطراز خداى اهورامزدا مىشناسد . » « 1 » و كسانى كه زردشت را ثنوى مىدانند ، مىگويند ثنويت بعد از زردشت استوارتر گشت . پ . ژ . دومناشه مىگويد : « دوگانه پرستى گاتهاى زردشت به دوگانه پرستى استوارترى مبدل شد كه تمام موجودات عالم را ميان خير و شر تقسيم مىكرد . . . » « 2 » كتاب ونديداد كه جزئى از اوستا ى فعلى است و چاپ شده است صريحاً « انگرامئنيو » را آفرينندهء نواحى بد زمين ، سرماى يخبندان زمستان ، حرارت سوزان تابستان ، مارها و افعيها . . . معرفى مىكند . در دورهء اسلامى ، زردشتيان عقايد ثنوى خويش را آزادانه اظهار مىكرده و از آن دفاع مىكرده‌اند و با ائمهء اطهار عليهم السلام و همچنين با علما و متكلمين اسلامى صريحاً در اين باره بحث و جدال مىكرده‌اند . در كتب حديثى شيعه از قبيل توحيد صدوق ، احتجاج طبرسى ، عيون اخبارالرضا و بحارالانوار اين بحث و جدال‌ها نقل شده است ، و اين خود مىرساند كه زردشتيان در دورهء ساسانى ثنوى بوده‌اند و همان عقيده را در دورهء اسلامى حفظ كرده و از آن دفاع مىكرده‌اند . يكى از كتب معروف زردشتيان كه در دورهء اسلامى ( قرن سوم هجرى ) تأليف يافته كتاب دينكرد است . مىگويند بيش از نيمى از اين كتاب در دفاع از ثنويت در مقابل اديان كليمى و مسيحيت و اسلام است « 3 » كريستن سن معتقد است كه در دورهء ساسانى معتقدات « زروانى » - كه قبلًا به آنها اشاره كرديم - در ميان زردشتيان رسوخ يافته بود « 4 » . عقايد زروانى مجموعاً بسيار پيچيده و مبهم و درهم و خرافى است . به عقيدهء كريستن سن ، زردشتيان پس از ظهور اسلام عناصر زروانى را به دور افكندند و از يك ثنويت فلسفى قابل دفاع ، دفاع كردند . وى مىگويد : « شريعت زردشتى كه در زمان ساسانيان دين رسمى كشور محسوب

--> ( 1 ) . تاريخ جامع اديان ، ص 315 . ( 2 ) . تمدن ايران ، ترجمهء دكتر بهنام ، ص 188 . ( 3 ) . تاريخ تمدن ايرانى ، به قلم جمعى از خاورشناسان ، ترجمهء جواد محيى ، ص 269 و 270 . ايضاً همان كتاب ، ترجمهء دكتر عيسى بهنام ، ص 249 . ( 4 ) . ايران در زمان ساسانيان ، فصل سوم .